Silosy płaskie na kiszonki można budować z różnych materiałów. Kiedyś do tego celu próbowano używać nawet drewna. Życie pokazało, że ani drewno, ani stal i materiały ceramiczne o mniejszych gabarytach (cegła, pustaki) nie sprawdzają się w przypadku takich budowli. Najlepszym materiałem do budowy silosów na kiszonki jest beton o minimalnej klasie B 20 z dodatkiem środków napowietrzających i uszczelniających.

Obecnie rolnicy budujący silosy na kiszonki mogą po prostu zakupić je w częściach. Betonowe prefabrykaty zostaną dostarczone na plac budowy i tam fachowo zmontowane. Jeżeli ktoś chce budować silos metodą tradycyjną, nie musi też przygotowywać dużych ilości betonu bezpośrednio na placu budowy – może zamówić gotowy beton w tzw. gruszkach z gwarancją, iż spełnia on wymagane parametry.

Rodzaje silosów płaskich:

• silosy przejazdowe
• silosy komorowe
• płyty do zakiszania

Płyta denna

Elementem wspólnym dla wszystkich wymienionych wyżej rodzajów silosów płaskich jest płyta denna. Jeśli ona zostanie prawidłowo zbudowana, wówczas można uznać, że cały silos będzie spełniał oczekiwane normy.

Płytę denną wykonuje się z betonu na zagęszczonej podsypce z piasku. Najlepiej, aby składała się z dwóch warstw. Pierwszą warstwę grubości 15 cm wylewa się wprost na podsypkę z betonu np. klasy B 10, a drugą warstwę – grubości 10 cm – z betonu klasy min. B 20.

Płytę wykonuje się ze spadkami od 0,5 do 1,5 procent w kierunku kratki ściekowej, przez którą odprowadzane będą odcieki (soki kiszonkowe) do zbiornika usytuowanego pod płytą denną lub obok niej (w zależności od miejsca na działce). Poziom górnej płaszczyzny płyty dennej silosu w najniższym punkcie powinien znajdować się min. 5 cm powyżej poziomu terenu. Uchroni to silos przed przedostawaniem się do niego wody opadowej z gruntu.

Wylewając wierzchnią warstwę płyty dennej silosu należy pamiętać o wykonaniu w niej dylatacji przeciwskurczowych (nacięcia piłą do betonu do 1/3 grubości warstwy) i dokładnym zaizolowaniu ich. Dylatowane pola powinny być zbliżone do kwadratu i mieć powierzchnię ok. 16 m kwadratowych (pola 4 x 4 m).

Zapotrzebowanie na pasze we współczesnych gospodarstwach rozwijających hodowlę jest duże, dlatego budowane w nich silosy nie są małe. Powinny być one mocne i wytrzymywać wysokie obciążenia od masy kiszonkowej i od przejazdów ciężkiego sprzętu. Dlatego, zarówno płyty denne silosów, jak i ich ściany, powinny być odpowiednio zazbrojone stalowymi prętami.

Płyta musi być też całkowicie szczelna. Powinna być więc wykonana z betonu z dodatkami uszczelniającymi, a wszystkie łączenia i dylatacje uszczelnione materiałami dopuszczonymi do kontaktu z żywnością i odpornymi na działanie kwasów zawartych w sokach kiszonkowych. Wielu rolników wykorzystuje współczesne technologie i dodatkowo uszczelnia całą powierzchnię płyty dennej i ściany pionowe - specjalne masy uszczelniające rozprowadza się wałkiem, pędzlem lub nakłada metodą natryskową.

Ściany

Mogą być o konstrukcji żelbetowej monolitycznej, z gotowych elementów prefabrykowanych (w kształcie litery „L”) lub drobnowymiarowych materiałów ściennych (np. pustaki). Tych ostatnich używa się w zasadzie obecnie tylko, aby „dobudować” ściany pionowe w istniejących płytach do zakiszania.


Silos przejazdowy w trakcie budowy. Gotowe są już ściany z prefabrykatów (kształt litery „L”). Na podsypce z piasku układana będzie płyta denna. Fot. Precon

Ściany budowanych współcześnie silosów przejazdowych i komorowych to przeważnie betonowe prefabrykaty (o wspomnianym wcześniej kształcie litery „L”) ustawiane w przestrzeni silosu za pomocą dźwigu. Ich dolną część stanowi stopa fundamentowa tworząca jednocześnie fragment płyty dennej. Elementy te ustawia się na podsypce z zagęszczonego piasku (takiej samej grubości jak podsypka płyty dennej), na którą wylewa się podkład z betonu klasy B 10. Wszystkie styki między tak montowanymi elementami muszą zostać uszczelnione chemoodpornymi masami (pozostałą część płyty dennej zalewa się betonem klasy min. B 20).

Ściany wylewane razem z płytą denną mają konstrukcję żelbetową. Wykonuje się je w szalunkach. Są mocne dzięki zbrojeniom pionowymi prętami stalowymi, które rozmieszcza się bliżej wewnętrznej płaszczyzny ściany z zachowaniem min. 5-centymetrowej betonowej otuliny. Stalowe pręty zbrojące ścianę pionową powinny być powiązane ze zbrojeniem płyty dennej (zachodzić pod nią) – wtedy cała konstrukcja będzie bardziej wytrzymała. Beton wlewany w szalunki powinien być zagęszczany wibratorami wgłębnymi.

Jeśli rolnik zdecyduje się na budowanie ścian oporowych silosu z drobnych elementów ceramicznych np. z pustaków, to musi pamiętać, że konieczny jest w takich przypadkach fundament. Ściany zbroi się w ten sposób, że w otwory pustaków wpuszcza się pionowo stalowe pręty i zalewa je betonem. Takie ściany oporowe należy otynkować i zabezpieczyć środkami hydroizolacyjnymi.


Silos dwukomorowy wypełniony kiszonką przykrytą folią z dociskiem ze starych opon. Fot. Precon

Zbiorniki na soki i zadaszenie

Zbiorniki na soki kiszonkowe są integralną częścią płyty do zakiszania lub silosu (soki z kiszonek są bardzo szkodliwe i nie mogą przedostawać się do gruntu). Buduje się je podobnie jak zbiorniki na gnojówkę lub gnojowicę (mogą być gotowe: betonowe, stalowe, plastikowe), ale w wersji zagłębionej (aby soki mogły swobodnie do nich ściekać). Ich objętość uzależniona jest od ilości soków wydzielanych w procesie kiszenia, a ta z kolei zależy od zawartości suchej masy w zielonce (np. 1 metr sześcienny zielonki przy 12 procentach zawartości suchej masy wydzieli 200 decymetrów sześciennych soku, a przy 22 procentach zawartości suchej masy już tylko 10). Soki ze zbiorników wybiera się po ich zneutralizowaniu.

Kiszonka powinna być przykryta. Niekiedy buduje się nad silosami lekkie konstrukcje dachów opartych na słupach zabetonowanych w ścianach oporowych, ale w większości współczesnych silosów zadaszenie zastępuje folia obciążona np. starymi oponami. Bardzo poręczne i zadaszone silosy na kiszonki można wybudować w niepotrzebnych już dzisiaj stodołach, które są jeszcze w dobrym stanie, np. murowanych.

Jaki silos jest potrzebny?

Wielkość silosów (ich pojemność) zależeć będzie od potrzeb paszowych gospodarstwa i sposobu karmienia zwierząt. Przyjmuje się, że silos powinien być tak duży, aby zapewnił możliwość magazynowania 8 metrów sześciennych paszy brutto dla każdej dużej sztuki bydła (ok. 10 procent paszy może ulec zepsuciu). Wysokość, szerokość i długość silosu wylicza się tak, aby można było w nim magazynować potrzebną ilość paszy przez 200 dni, pamiętając przy tym, że ze względów praktycznych wysokość pryzmy składowanych kiszonek nie powinna być większa niż 1,80 m (ze względu na wygodę pobierania kiszonek). Szerokość silosu powinna uwzględniać, że każdego dnia wybiera się z niego kolejną, min. 20-centymetrową warstwę kiszonki. Jeśli z wyliczeń wynika, że silos miałby być bardzo długi (np. powyżej 35-40 metrów), to lepiej zbudować silos dwuprzejazdowy lub dwukomorowy (wielokomorowy).

Przed otworami wjazdowymi i wyjazdowymi z silosów wylewa się lub układa płyty betonowe, co nie tylko ułatwia manewrowanie ciężkim sprzętem, ale także zapobiega zabrudzeniom paszy ziemią z kół ciągników i przyczep.

Wiele silosów funkcjonujących w gospodarstwach nie spełnia norm szczelności i nie posiada zbiorników na odcieki. To poważny problem dla rolników, którzy będą musieli je odpowiednio uszczelnić, całkowicie przebudować, albo zrezygnować z przechowywania w nich paszy.

Andrzej Krauze

Zakiszanie paszy w silosie - zobacz film