Zanieczyszczenie powietrza w chlewniach jest na tyle duże, że – aby stworzyć świniom właściwe warunki życia – trzeba zapewnić dobrą (odpowiednio wydajną) wentylację pomieszczeń. W innym wypadku zwierzęta będą chorować i padać, co negatywnie odbije się na wynikach produkcji.

Wysoka wilgotność powietrza, duże stężenie szkodliwych gazów (amoniak, siarkowodór, dwutlenek węgla), nadmierne zapylenie, zbyt wysokie lub zbyt niskie temperatury to negatywnie oddziaływujące na świnie czynniki. Aby zwierzęta rozwijały się prawidłowo, wszystkie parametry mikroklimatu muszą mieścić się w granicach przyjętej normy (o parametrach mikroklimatu w chlewniach czytaj w naszym portalu: „Standardy europejskie” >> „Systemy utrzymania świń” – menu z lewej strony). Zapewni je prawidłowo zaplanowana i wykonana wentylacja.

Najlepiej, gdy w budynkach chlewni współpracują ze sobą dwa rodzaje wentylacji: grawitacyjna (naturalna) i mechaniczna (wymuszona).

Pierwsza, składająca się z otworów wykonanych w ścianach podłużnych w strefach podokapowych i otworów kalenicowych, działa samoczynnie. Druga składa się z elektrycznych wentylatorów umieszczonych w kominach wentylacyjnych wystających min. 20 cm ponad powierzchnię dachu lub zamontowanych w ścianach bocznych budynku.

W sytuacji awarii prądu można liczyć wyłącznie na wentylację naturalną, która może być wspomagana przez otwarcie lub uchylenie okien. Z tego choćby powodu warto, aby budynek chlewni posiadał wystarczającą ich ilość. Okna na co dzień zapewniają przede wszystkim dopływ światła dziennego pozwalającego świniom rozróżniać pory dnia oraz oddzielać dzień od nocy.

Wymaganą temperaturę w chlewni wentylacja zapewni wtedy, gdy jej ściany zewnętrzne i wewnętrzne będą miały właściwą termoizolację, a budynek będzie odpowiednio ogrzewany. Zbyt wysoka temperatura panująca w pomieszczeniach spowoduje nadmierne nagrzewanie się ciał świń i wynikające z niego groźne choroby, zbyt niska – poważne przeziębienia.


W tej chlewni otwory wentylacyjne z regulacją wielkości przepływu powietrza umieszczono w ścianach podłużnych, a kominy wentylacyjne z wirnikami elektrycznymi w kalenicy dachu. Fot. Redakcja

Potrzeby wentylacyjne budynku chlewni zależeć będą przede wszystkim od przyjętego systemu utrzymania świń w gospodarstwie, co wpływa też bezpośrednio na konstrukcję obiektu oraz na ukształtowanie jego przyziemia technologicznego. Na przykład w systemach chowu na głębokiej ściółce trzeba liczyć się z bardzo wysoką wilgotnością powietrza (nawet do 30 proc. wyższą od przeciętnej), co jest następstwem silnego parowania grubych warstw gnoju. W systemie bezściołowym na podłogach szczelinowych również powstaje spora ilość wilgoci – parują mokre podłogi i gnojowica z kanałów pod nimi. Tak naprawdę wilgoć jest problemem wszystkich chlewni, ponieważ świnie dodatkowo wydalają sporą ilość pary wodnej podczas oddychania.

Nadmiar wilgoci trzeba szybko usuwać z pomieszczeń, gdyż – poza wpływem na zdrowie świń -  działa ona również negatywnie na ściany i podłogi budynku, które ulegają szybkiej degradacji, np. ściany i warstwa termoizolacji, gdy są mokre, w ogóle nie spełniają swych funkcji ciepłochronnych. Z mokrych ścian odpada też tynk i tworzy się w nich grzyb.

Otwory wentylacyjne

Wloty powietrza rozmieszczone w ścianach podłużnych budynku chlewni w strefie podokapowej powinny być wyposażone w zasuwy lub klapy służące do regulacji wielkości przepływu powietrza. Kanały wlotowe muszą być ocieplone, a ich ścianki gładkie i szczelne. Wówczas, podczas przepływu przez nie powietrza, nie będzie się na nich wykraplać para wodna i osadzać pył.

Bardzo ważne jest usytuowanie górnej krawędzi otworów wlotowych, co wpływa na prędkość przepływu powietrza wewnątrz pomieszczeń i w strefach przebywania zwierząt. Gdy wlot jest umieszczony równo z sufitem, wpadające powietrze przemieszcza się początkowo wzdłuż sufitu. Jeżeli wysokość ściany między otworem wentylacyjnym a sufitem przekracza 25 cm, wówczas powietrze przemieszcza się w kierunku podłogi, co może powodować przeciągi w kojcach. Stąd wniosek, że górna krawędź wlotu powietrza powinna mieścić się mniej więcej w środku tej strefy (kierunek przepływu powietrza można regulować odpowiednim ustawieniem zasuw lub klap).

Wentylacja mechaniczna i jej rodzaje

W ostatnim czasie uznaje się, że dla chlewni, z powodu panujących w nich warunków, najlepsza jest wentylacja mechaniczna. Urządzeniami elektrycznymi łatwo jest sterować (można zaprogramować ich działanie) i szybciej osiąga się pożądane efekty nie powodując szkodliwych dla świń przeciągów.


Komin wentylacyjny z tworzywa posiada mechanizm z przeciwwagą do otwierania wylotu. Przystosowany do współpracy z wentylatorem. Fot. Farma

Wyróżniamy następujące rodzaje wentylacji:

• podciśnieniowa – wentylatory umieszczone w pionowych kominach wystających ponad dach wypychając zużyte powietrze na zewnątrz wytwarzają w pomieszczeniu podciśnienie, co powoduje „zasysanie” świeżego powietrza przez otwory wentylacji grawitacyjnej umieszczone w ścianach
• nadciśnieniowa – wentylatory tłocząc do wnętrza świeże powietrze wytwarzają w nim nadciśnienie, co powoduje „wypychanie” zużytego powietrza na zewnątrz przez otwory wentylacyjne w ścianach
• zrównoważona – wentylatory elektryczne zamocowane są zarówno w otworach wlotowych jak i wylotowych (cały system wymiany powietrza oparty jest na pracy wentylatorów elektrycznych)

Ten ostatni rodzaj wentylacji tylko pozornie wydaje się najlepszy. Oparcie wentylowania pomieszczeń chlewni wyłącznie na urządzeniach napędzanych prądem elektrycznym niesie za sobą ryzyko w sytuacji braku prądu – gdy zatrzymują się wentylatory, nie ma możliwości szybkiej wymiany powietrza w chlewni. Ci rolnicy, którzy z konieczności zdecydują się na podobne rozwiązanie, powinni zaopatrzyć się w agregat prądotwórczy, którego można użyć w nagłych przypadkach.

Wybór wentylatorów

O tym, jakie urządzenia do wentylacji należy wybrać oraz ile trzeba będzie ich zamontować, tak naprawdę zdecyduje również konstrukcja budynku oraz system utrzymania zwierząt. Przy wyborze wentylatorów rozstrzygające są:

• maksymalna wydajność strumienia powietrza, które wentylatory muszą przemieścić w porze letniej
• występujące w danym budynku różnice ciśnień i opory przepływu powietrza, jakie urządzenia te powinny pokonać
• zachowanie się wentylatora w sytuacji spadku napięcia prądu

Wirnik z silnikiem elektrycznym do zamontowania w kominie wentylacyjnym. Fot Wesstron

Plan wentylacji, który powinien powstać na etapie tworzenia projektu budynku chlewni, najlepiej skonsultować ze specjalistami. To oni, a nie rolnik, określą, jakie urządzenia i w jakiej ilości zapewnią prawidłową, a więc wymaganą standardami technologicznymi wentylację pomieszczeń w konkretnym budynku (o konkretnej kubaturze i konstrukcji - m.in. rozwiązania poddasza i podział pomieszczeń wnętrza) oraz jak muszą być rozmieszczone wentylatory i otwory wentylacyjne. Rolnik powinien natomiast zwrócić im uwagę na to, że w strefach legowisk we wszystkich pomieszczeniach chlewni musi być sucho, a temperatura w obszarach przebywania świń powinna kształtować się między 15 a 20 stopni z możliwością jej regulacji w zależności od grupy i wieku zwierząt, np. w pomieszczeniach dla warchlaków trzeba zapewnić możliwość obniżania temperatury w miarę ich wzrostu.

Projektanci specjalizujący się w projektach chlewni na ogół mają potrzebną wiedzę, która umożliwia im prawidłowe rozmieszczenie elementów systemu wentylacyjnego. Same wentylatory (typy, moce) najlepiej jednak dobierać konsultując się ze specjalistami mającymi dobre rozeznanie w rynkowej ofercie pamiętając, że urządzenia te muszą mieć wysoką odporność na działanie agresywnych związków chemicznych znajdujących się w powietrzu, które będą tłoczyć.