Budynki zagrodowe są ważną częścią warsztatu pracy rolnika, trzeba więc się dobrze zastanowić, zanim podejmie się ich budowę lub modernizację. To zadanie nie jest proste, ponieważ wszystkie budynki zagrody - zarówno obiekty gospodarcze jak i dom - są od siebie w jakiś sposób zależne. Muszą ze sobą współpracować. Ich funkcje nie zamykają się zazwyczaj w ścianach jednego budynku, dlatego niezwykle ważne jest ich wzajemne usytuowanie.

Rolnicy, którzy dziś przebudowują swoje siedliska wyraźnie widzą popełnione w przeszłości błędy. Przekonali się też, że po zakończeniu modernizacji lub budowy większość zmian trudno jest wykonać pod względem technologicznym. Dodatkowo - bardzo drogo kosztują. Bywa też, że jedynym wyjściem z popełnionych przed laty błędów jest rozbiórka części lub całego obiektu i postawienie nowego.

Gdzie dom, gdzie chlewnia ?

Budowa lub przebudowa obiektu gospodarskiego służyć ma osiągnięciu najkorzystniejszych efektów produkcji zwierzęcej i roślinnej. Musi być przy tym prowadzona w zgodzie z obowiązującymi przepisami, wymaganiami techniczno-budowlanymi, a także uwzględniać bezpieczeństwo ludzi i zwierząt oraz zasady ochrony środowiska. Zacznijmy od tego, jak zaplanować zagrodę.
Centralnymi obiektami w zabudowie gospodarskiej na tzw. działce zagrodowej, zarówno w zabudowie osiedlowej jak i „kolonijnej”, są obiekty inwentarskie. Muszą być one związane w sposób organiczny z innymi obiektami zagrody takimi jak zbiorniki na gnojówkę lub gnojownicę, silosy na kiszonki, a także z obiektami magazynowymi oraz przeznaczonymi na sprzęt rolniczy. Zespół budynków gospodarskich na działce zagrodowej powinien być powiązany z budynkiem mieszkalnym i jego otoczeniem w taki sposób, aby nie wywierał negatywnego wpływu na ludzi.
W nowoczesnej zabudowie wsi istnieje tendencja do wyodrębniania zespołu mieszkalnego z zabudowy gospodarskiej spełniającej tzw. funkcje pracy. Dom jest miejscem wypoczynku rolnika i jego rodziny, nie powinien być więc bezpośrednio związany z jego miejscem pracy. Tylko warunki panujące na działce (np. niewielka przestrzeń ograniczona zabudową sąsiednich działek) usprawiedliwiają budowę domu mieszkalnego w bezpośrednim sąsiedztwie budynków inwentarskich.

Co mówią przepisy

Przepisy prawa budowlanego, poza ogólnymi wymaganiami m.in. dotyczącymi bezpieczeństwa pożarowego, nie ustalają jednoznacznie szczegółowych wymagań w zakresie wzajemnej współzależności i ewentualnych wyodrębnień strefy mieszkaniowej od ogólnogospodarczej na działce zagrodowej. Są one ustalane każdorazowo w projekcie zagospodarowania działki w ramach decyzji o pozwoleniu na budowę.
Zasadniczy wpływ na układ przestrzenny i wzajemne usytuowanie obiektów gospodarskich w zagrodzie mają wytyczne zawarte w rozporządzeniu ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wydanym w październiku 1997 roku. Przepisy te określają m.in. odległości, w jakich należy budować magazyny i silosy w relacji do pozostałych obiektów zlokalizowanych na działce, sposób rozwiązania placów postojowych, dojazdów i dojść do poszczególnych obiektów, zbiorników na odchody zwierzęce, a także odległości tych zbiorników od innych obiektów gospodarczych i od granic działki (więcej na ten temat w dziale „Doradca Prawny”).
Przepisy te, wprowadzają wymagany przez ustawodawcę „porządek” w zagrodzie ograniczając możliwość dowolnego kształtowania projektu jej zabudowy lub przebudowy oraz lokalizacji poszczególnych budynków.

Uczmy się na błędach

Właściwe rozmieszczenie poszczególnych budynków i budowli w zagrodzie ma ogromne znaczenie dla organizacji pracy rolnika i funkcjonowania całego gospodarstwa. Dobre ich rozplanowanie może sprawiać sporo trudności szczególnie młodym rolnikom, którzy dopiero budują swoje zagrody. Warto więc zapoznać się z najczęściej popełnianymi błędami występującymi w fazie planowania i realizacji układów przestrzennych w budownictwie zagrodowym, aby samemu ich nie popełnić. Oto one:

• przypadkowe lokalizowanie na działce gospodarczej obiektów inwentarskich bez ostatecznego ich wiązania z już istniejącą zabudową
• rozdrobnione (rozdzielne) sytuowanie płyt gnojowych, zbiorników na gnojówkę czy gnojowicę czego rezultatem jest zły układ ciągów komunikacyjnych
• rozdzielne, nie związane z ciągami technologicznymi i układem wewnętrznym budynków inwentarskich, sytuowanie płyt gnojowych i zbiorników na płynne odchody zwierzęce
• niewłaściwa organizacja na działce wewnętrznych ciągów dojazdowych zarówno ciągów paszowych, odbioru mleka jak i ciągów tzw. brudnych związanych z usuwaniem i wywozem magazynowanych odchodów zwierzęcych jak i ich powiązań z budynkiem mieszkalnym
• niewłaściwe usytuowanie obiektów inwentarskich uniemożliwiające prawidłowe oświetlenie wnętrza budynków
• nie uwzględnianie w sytuowaniu obiektów (szczególnie dłuższych) rzeźby terenu i spadków prowadzące do nadmiernych prac niwelacyjnych (dotyczy to zarówno budynków jak i dróg dojazdowych) oraz trudności w prawidłowym odprowadzeniu wód opadowych
• brak prawidłowego rozeznania dotyczącego rodzaju gruntu i jego wytrzymałości, a także poziomu wód zaskórnych gruntowych
• nie uwzględnianie w kształtowaniu w przestrzeni pasów izolacyjnych zieleni
• brak przewidywania rezerwy terenu na rozbudowę realizowanych obiektów (głównie w przypadku lokalizacji obiektów inwentarskich), a także ich ewentualną przebudowę związaną z rozwojem produkcji i gospodarstwa