Wybór materiałów na ściany zewnętrzne nie jest łatwy. Ich oferta na rynku może przyprawić o zawrót głowy. Trzeba przede wszystkim kierować się przeznaczeniem budynku i funkcją, jaką będzie spełniał. W przypadku nowoczesnych budynków inwentarskich, satysfakcjonującej rady może nie udzielić nawet doświadczony projektant, jeśli nie ma odpowiedniej wiedzy z zakresu systemów utrzymania zwierząt.

W rzeczywistości jednym z najważniejszych kryteriów wyboru materiałów ściennych jest zazwyczaj cena. Wielu rolników przekonało się jednak, że nie jest to dobry motyw podejmowania decyzji o tym, z czego zbudowane zostaną ściany. „Tanie” mury mogą bowiem powodować bardzo kosztowne komplikacje w okresie eksploatacji obiektu.

O wartości materiału powinna decydować jego rzeczywista przydatność na konkretnym obiekcie. Zupełnie innym warunkom musi odpowiadać ściana zewnętrzna budynku mieszkalnego, a innym inwentarskiego, w którym panuje z reguły duża wilgotność. Nieogrzewane budynki o prostej funkcji, takie jak magazyny czy garaże, też wymagają odpowiednio zaprojektowanej ściany, chociażby dlatego, aby nie pojawiła się w niej wilgoć, a w konsekwencji pleśń i grzyb.

Nowoczesny rolnik, chcąc mądrze wydać swoje pieniądze na nowy lub modernizowany budynek, powinien znać takie fachowe określenia jak współczynnik przenikania ciepła, izolacja termiczna, ściana jednowarstwowa czy wielowarstwowa.

Jakie podstawowe warunki powinien spełniać materiał budowlany przeznaczony na ścianę zewnętrzną budynku w zagrodzie?

Zabudowa wiejska jest raczej niska i rzadko przekracza dwie kondygnacje. Nie jest więc niezbędna szczególnie duża wytrzymałość na obciążenia, ale bezwzględną koniecznością w warunkach wiejskich jest ognioodporność. Dotyczy to szczególnie budynków magazynowych gdzie najłatwiej o zaprószenie ognia.

Prawo budowlane stawia szczególnie wysokie wymagania ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego. Powinna być ona zabezpieczona przed ucieczką ciepła na zewnątrz. Można stawiać ją na wiele sposobów. Czy ścianę domu wznieść tylko z jednego rodzaju materiału, z dwóch, a może nawet z czterech? Czy zbudować grubszy mur nieocieplony, a może wykonać ścianę na jedną cegłę i obłożyć ją grubą warstwą styropianu? Te dylematy, z ołówkiem w ręku, każdy inwestor powinien rozstrzygnąć indywidualnie.

Przepisy wymagają, aby z budynku uciekało jak najmniej ciepła, nie więcej niż pozwalają na to normy budowlane. Dlatego ściany zewnętrzne powinny mieć odpowiednią minimalną, ale wystarczającą grubość, przy której owa norma zostaje zachowana. W przeciwnym razie konieczna będzie dodatkowa warstwa ocieplająca.

Nie ma takiej ściany, przez którą ciepło nie przenikałoby na zewnątrz, ale w każdym przypadku dzieje się to inaczej. Aby określić ilość ciepła traconego przez ścianę o powierzchni jednego metra kwadratowego w ciągu jednej godziny, projektanci używają tak zwanego współczynnika przenikania ciepła i oznaczają go literą „u”.

Ściany jednowarstwowe

Zgodnie z  normą budowlaną, jeżeli ściana budynku mieszkalnego zbudowana jest tylko z jednego rodzaju materiału, na przykład tylko z gazobetonu albo tylko z pustaków, to musi mieć taką grubość, aby współczynnik przenikania ciepła nie był większy niż 0,5. Dla przykładu: mur z półtora bloczka gazobetonu ma współczynnik u = 0,44, mieści się zatem w granicach normy.

Na rynku jest kilka rodzajów materiałów budowlanych nadających się na ściany jednowarstwowe. Na przykład bloczki z keramzytobetonu, z gazobetonu czy pustaki poryzowane. Przy tak wykonanej ścianie o grubości około 40 cm wnętrze budynku uzyska bardzo dobrą ochronę przed chłodem.


Ściana jednowarstwowa z tynkiem izolacyjnym.

Ściany dwuwarstwowe

W takich ścianach mur docieplony jest styropianem lub wełną mineralną. Sam mur jest zazwyczaj dość cienki, bo ma za zadanie tylko przenoszenie obciążeń ze stropów i ścian z wyższych pięter. Za ochronę przed chłodem odpowiada głównie warstwa izolacji. Przy nasłonecznieniu południowym można również mówić o ochronie przed zbyt dużym nagrzaniem. Należy bezwzględnie pamiętać, że docieplenia nie wolno pod żadnym pozorem kłaść na ścianę od strony mieszkania, czyli od wewnątrz. Mogłoby to doprowadzić do zawilgocenia, a w rezultacie zagrzybienia.


Ściana dwuwarstwowa z warstwą termoizolacyjną z wełny mineralnej.

Jakie są zalety i wady takiej ściany?

• Dużą jej zaletą jest łatwość wykonania przez osobę nie posiadającą specjalnych, fachowych kwalifikacji. Wymagane jest tylko dokładne trzymanie się załączonej firmowej instrukcji.
• Na rynku jest wiele firm oferujących swoje systemy docieplania. Chociaż różnice między tymi nimi są niewielkie, to klient praktycznie zmuszony jest stosować wszystkie materiały składające się na kompletny system danego producenta, a więc zaprawę klejową, podkład i masę tynkarską, aby nie ryzykować, że należycie się ze sobą nie zwiążą.
• Cienka warstwa tynku nałożonego na izolację jest nieodporna na uderzenia mechaniczne i długotrwałe użytkowanie. Rozsądnie byłoby stosować ten sposób ocieplenia od wysokości przynajmniej 1 metra od poziomu gruntu. Poniżej można wykonać cokół na przykład z cegły licówki. Musimy liczyć się też ze znacznie krótszym okresem trwałości niż tynku cementowo-wapiennego kładzionego na tradycyjny mur.
• Oddychanie takiej ściany jest bardzo utrudnione. Rozumiemy przez to, że para wodna napotyka w ścianie zaporę w postaci styropianu, a więc wysychanie odbywa się wyłącznie do wewnątrz budynku. Ocieplenie płytami z wełny mineralnej nie stwarza takiej przeszkody, ale jest to izolacja znacznie droższa. Nie należy jednak przywiązywać wielkiej wagi do tego problemu. W domu normalnie użytkowanym przez mieszkańców powstaje bardzo niewiele pary wodnej. Oczywiście w takich pomieszczeniach, gdzie jest jej rzeczywiście dużo, na przykład w łazience, ściana zewnętrzna powinna być izolowana folią paroszczelną.
• Z tej niewielkiej ilości pary w mieszkaniu, tylko bardzo niewielki procent przenika przez ściany zewnętrzne. Większość ucieka przez okna, drzwi i kanał wentylacyjny. Właśnie wentylacja ma tu podstawowe znaczenie. Musi być zawsze sprawna, bo głównie dzięki niej pomieszczenia są wietrzone i osuszane. Nie ulega wątpliwości, że przez kratkę wentylacyjną ucieka również ciepło. Nie należy, w trosce o oszczędność, zasłaniać jej. W po-mieszczeniach utrzymuje się wtedy stęchlizna i można doprowadzić do zawilgocenia ścian. Rozsądnym rozwiązaniem jest przysłonięcie kratki do połowy i umożliwienie choćby minimalnego ciągu powietrza.

Ścianę złożoną z kilku warstw jest jednak trudniej wykonać niż tę tradycyjną jednowarstwową. W trakcie jej stawiania mogą powstać niedokładności. Dlatego norma cieplna dla takiej ściany jest bardziej wymagająca. Współczynnik przenikania nie może tu przekroczyć 0,3.

Ściany trójwarstwowe

Ściana taka składa się również z cienkiego muru, który pełni tylko rolę nośną, z wąskiej szczeliny i cienkiej ścianki licującej na zewnątrz. W szczelinie umieszcza się warstwę ocieplającą. Jest to przeważnie styropian. Znacznie rzadziej, ze względu na wyższą cenę, wełna mineralna.


Ściana trójwarstwowa z izolacją cieplną i elewacją klinkierową.

Zalety i wady ściany trójwarstwowej:

• Jest ok. 40% droższa niż dwuwarstwowa.
• Izolacja w szczelinie pozostaje poza kontrolą przez dziesiątki lat, czyli praktycznie na zawsze. Jeżeli zdarzy się nieszczelność rynny, może dojść do zamoknięcia mat z wełny mineralnej, a w rezultacie do osunięcia się ich na dno szczeliny (powstaną miejsca nie izolowane).
• Wymagana jest duża fachowość zarówno w przytwierdzaniu wełny mineralnej do ściany jak i we wmurowywaniu kotew łączących ścianę licówkę ze ścianą konstrukcyjną.
• Stosowanie na oblicówkę cegieł klinkierowych i licowych pozwala uzyskiwać bardzo ładne, szlachetne elewacje bez potrzeby tynkowania. Cegły te są wyjątkowo odporne na różnice temperatur, mróz, deszcz - nie zmieniają wyglądu przez wiele lat. Warstwę licową może tworzyć również każdy inny rodzaj cegły, którą wykończyć można tradycyjnym tynkiem.
• Szczelinę można całkowicie wypełnić styropianem - izolacja ze styropianu jest dobrze chroniona licówką, co zapewnia jej trwałość na dziesiątki lat.

Murowanie ściany jednowarstwowej.

Większość producentów materiałów ściennych wypuszcza na rynek kolejne ich wersje o coraz lepszych walorach ciepłochronnych. Dlatego w budownictwie - zarówno mieszkaniowym jak i rolniczym - zaczyna dominować ściana murowana z jednej warstwy pustaków lub bloczków ocieplana na zewnątrz styropianem. W niskim budownictwie wiejskim spełnia ona z reguły wysokie wymagania konstrukcyjne i termoizolacyjne. Przykładem dobrego materiału na ciepłe jednowarstwowe ściany budynków inwentarskich są pustaki z keramzytobetonu.

(wysz)

Ilustracje: Wienerberger