Zaprawa murarska jest jednym z najważniejszych materiałów budowlanych. Chociaż zajmuje zwykle nie więcej niż siedem procent objętości każdego muru, to jej znaczenie jest ogromne - decyduje o trwałości ściany. Kiedyś zaprawy przygotowywano wyłącznie na budowach. Obecnie coraz powszechniej stosuje się gotowe mieszanki, które wystarczy wymieszać z wodą.

Rodzaje zapraw

• cementowo-wapienna – ma niską izolacyjność cieplną, służy do murowania ścian dwu- i trójwarstwowych na grubą spoinę (20 mm)
• cementowa – ma niską izolacyjność cieplną, służy do murowania ścian piwnic i fundamentów na spoinę powyżej 10 mm
• ciepłochłonna (specjalna) – ma wysoką izolacyjność cieplną, służy do murowania ścian jednowarstwowych na grube spoiny (20 mm)
• klejowa – ogranicza ucieczkę ciepła, spaja się nią bloczki o dokładnych wymiarach i równych krawędziach, służy do murowania na cienkie spoiny (do 3 mm)
• do cegieł elewacyjnych – służy do murowania na grube spoiny (do 20 mm), niweluje ryzyko powstawania wykwitów na cegłach klinkierowych

Zaprawę dobiera się do materiałów, z jakich wznosi się mur. Każdy rodzaj cegieł, bloczków czy pustaków ma inną wytrzymałość na ściskanie. Aby mur był mocny i spełniał swe funkcje, trzeba zastosować odpowiednią dla niego zaprawę.

Tradycyjna – na placu budowy

Zaprawa cementowo-wapienna nazywana jest tradycyjną, ponieważ można ją sporządzić bezpośrednio na budowie. W Polsce stosowane są przeważnie takie zaprawy co wynika z warunków klimatycznych. Nie trzeba do nich dodawać środków napowietrzających, poprawiających mrozoodporność.

Wapno jest tym składnikiem zaprawy, który zdecydowanie podnosi jej jakość. Jest elementem wiążącym, nadaje też zaprawie zdecydowanie większą plastyczność, co ułatwia murarzowi pracę. Jego cząsteczki są znacznie mniejsze niż cząstki cementu, dlatego lepiej wypełnia wszystkie nierówności i pory w podłożu. Dzięki obecności wapna spoina uzyskuje większą elastyczność, co uodparnia ją na pękanie w okresie osiadania muru oraz na drgania wywoływane np. przejazdem ciężkich maszyn i innymi czynnikami. Na skutek zmian temperatury i wilgotności w zaprawie pojawiają się często pęknięcia tworzące miejsca, przez które może dostawać się do muru woda. Wapno tak „pracuje” w spoinie, że potrafi te niewielkie pęknięcia wypełnić.

Dzięki dodatkowi wapna poprawiane są nie tylko parametry techniczne zaprawy cementowej, ale także jej odporność na korozję biologiczną. Z reguły w zaprawach cementowo-wapiennych przygotowywanych na budowie proporcje objętościowe cementu do wapna wynoszą jak od 1:1/4 aż do 1:2.

Do sporządzania zapraw budowlanych coraz powszechniej zaczęto stosować inne niż wapno spoiwo hydrauliczne tj. cement portlandzki. Spowodował on przyspieszenie wiązania zaprawy i zwiększenie jej wytrzymałości na ściskanie. Jednak nie zapewnia zaprawie tych właściwości, które daje wapno. Zaprawa cementowa pozbawiona wapna ma o wiele gorszą urabialność, gorzej przylega do elementów murowanych i zbyt szybko wiąże. Dlatego, aby w zaprawie połączyć zalety wapna i cementu portlandzkiego, zaczęto stosować zaprawy cementowo-wapienne. Co jednak zrobić, kiedy cementu jest pod dostatkiem a brakuje wapna? Współczesna chemia budowlana znalazła na to sposób. Wypracowała specjalne domieszki do zaprawy cementowej.


Przygotowanie zaprawy murarskiej. Fot. Wienerberger

Plastyfikatory - cenne domieszki

Na rynku jest dziś już sporo domieszek (dodatków) do zapraw murarskich. To plastyfikatory -  środki zwiększające wodoodporność, opóźniające i przyspieszające wiązanie oraz napowietrzająco-uplastyczniające – które mają za zadanie poprawiać właściwości zapraw. Często też w tradycyjnej zaprawie wypełniają te funkcje, jakie dawało wapno. Najbardziej popularne jest stosowanie do zapraw cementowych domieszek uplastyczniająco-napowietrzających wprowadzających do niej duże ilości mikropęcherzyków powietrza. Poprawia się w ten sposób plastyczność zaprawy, lecz często pogarsza jej przyczepność do podłoża. Są też domieszki opóźniające, które w znaczący sposób wydłużają okres zachowania właściwości roboczych przez świeżą zaprawę. Plastyfikatory można dodawać do cementowych zapraw sporządzanych bezpośrednio na placach budów. Specjaliści ostrzegają jednak, że trzeba to robić bardzo ostrożnie, ponieważ nawet niewielki błąd w ich dozowaniu może zmienić właściwości zaprawy i na przykład może ona utracić przyczepność do podłoża lub zdecydowanie zwiększyć swe właściwości higroskopijne. Z tego powodu radzą używać zapraw gotowych.

Domieszki napowietrzające stosuje się do poprawienia urabialności zaprawy cementowej, ale gdy są niewłaściwie dozowane do zapraw przygotowywanych na budowie, powodują zmniejszenie przyczepności do podłoża oraz nadmierne uszczelnienie zaprawy. Często skutkuje to zaleganiem wilgoci, a więc mur niszczeje i ulega korozji biologicznej.

Gotowe mieszanki – czytaj instrukcje na workach

Gotowe mieszanki to zaprawy, których spoiwem jest cement lub cement z wapnem. Ale - niestety - nie ma mieszanek uniwersalnych. Dlatego wybiera się taką, która jest właściwa dla poprawności wykonania konkretnego muru. Przewaga gotowych, suchych mieszanek zapraw nad wykonywanymi na budowie jest taka, że przygotowywane są one w fabrykach, gdzie z ogromną precyzją dozuje się poszczególne składniki: spoiwo cementowe (i ewentualnie wapno), drobne kruszywa, różne dodatki poprawiające parametry i domieszki.

Najistotniejszym kryterium poprawności sporządzenia zaprawy do murowania jest jej przyczepność.

W przypadku wysokich temperatur panujących w trakcie budowy lepiej stosować mieszanki z podwyższoną zawartością wapna, ponieważ zostaje spowolniony proces wiązania i przy szybkiej utracie wody masa zaprawy nie ulega spękaniom.

Co decyduje o jakości muru?

O jakości (trwałości) muru decydują: prawidłowo dobrana zaprawa, podłoże tj. materiał, z którego mur jest stawiany oraz umiejętności murarza potrafiącego wykonać szczelne połączenia.

Szczelność spoiny muru jest bardzo ważna. Powinna ona chronić mur przed wnikaniem wody, która jest dla niego najpoważniejszym czynnikiem niszczącym.

Warunkiem dobrze postawionej ściany jest harmonijna współpraca wszystkich elementów, z których jest zbudowana. Uzyskuje się to przez dobranie materiałów pod względem wytrzymałościowym – przede wszystkim ich rozszerzalności i nasiąkliwości. Do nich dobieramy odpowiednią zaprawę. Należy przy tym pamiętać, że nie może mieć ona większej wytrzymałości od spajanych nią elementów muru. Zbyt silna może doprowadzić do uszkodzeń cegieł, pustaków, bloczków itp.


Fot. Atlas

Wytrzymałość zaprawy murarskiej oznaczana jest dużą literą „M” i cyfrą lub liczbą informującą o jej średniej wytrzymałości (gdy np. jest to liczba 20 oznacza, że po tylu dniach od położenia zaprawa osiągnie pełną wartość). Zaprawę dobiera się też pod kątem „roli”, jaką ma spełniać stawiany mur - odpowiednio do obciążeń, jakie ma on przenosić. Ważne jest, czy będzie tworzył ścianę zewnętrzną, czy wewnętrzną (nośna, działowa), czy będzie ona poniżej czy też powyżej poziomu gruntu.

Przy doborze zaprawy ważny jest stan podłoża, na którym wznosi się mur (wytrzymałość, nasiąkliwość) oraz z jakich materiałów go się muruje. W przypadku bardzo nasiąkliwego podłoża na przykład zaprawa szybko traci wodę i zbyt szybko staje się twarda i sztywna.

Wybór jak i przygotowanie zaprawy nie są proste. Jeżeli rolnik chce, aby budynek służył mu dobrze i długo, murowanie powinien zlecić fachowcowi. Warto jednak, aby miał przynajmniej ogólną wiedzę o zaprawach, ponieważ wtedy może lepiej ocenić poziom umiejętności zatrudnianego murarza.