Nieprawidłowo wybudowana płyta gnojowa stwarza nie tylko zagrożenie dla środowiska naturalnego (wycieki do gruntu), ale może też w istotny sposób obniżać wartość przechowywanego na niej obornika (nawozu). Prawo nakłada na rolników prowadzących hodowlę obowiązek przechowywania stałych nawozów na szczelnych płytach.

Przepisy ustawy o nawozach i nawożeniu (zmienionej w 2007 r.) ograniczyły wprawdzie obowiązek posiadania płyty obornikowej do gospodarstw prowadzących hodowlę drobiu powyżej 40 tys. stanowisk oraz hodowlę świń o wadze ponad 30 kg lub 750 stanowisk dla macior, ale nie oznacza to, że w pozostałych gospodarstwach obornik można przechowywać np. na gruncie. Nie pozwalają na to inne przepisy obligujące rolników do ochrony środowiska.

Najlepszym magazynem obornika jest płyta gnojowa, a więc powinna ona zostać zbudowana w każdym gospodarstwie prowadzącym hodowlę. Nie będą jej potrzebowali tylko ci rolnicy, którzy prowadzą chów na głębokiej ściółce (obornik jest przechowywany wewnątrz budynku inwentarskiego), chyba że czas opróżniania legowisk z obornika nie został skoordynowany z okresem wywożenia go na pole.

Wielkość płyty

Wymaga się, aby wielkość powierzchni płyty umożliwiała składowanie obornika w okresie co najmniej 4 miesięcy (w praktyce trzeba brać pod uwagę 6-miesięczny okres składowania, co jest związane z rocznym cyklem prac polowych). Przy obliczaniu jej wielkości trzeba brać pod uwagę: wielkość stada zwierząt w przeliczeniu na Duże Jednostki Przeliczeniowe, ilość odchodów produkowanych przez dany rodzaj zwierząt, ilość ściółki wyściełanej na legowiskach oraz okres magazynowania obornika.

Wyliczenie powierzchni płyty gnojowej dla 1 DJP

1 DJP = krowa o masie 500 kg.
Półroczna produkcja obornika od 1 DJP = ok. 5 ton, co w przeliczeniu na objętość wynosi 6,25 m sześciennego. Przeciętna waga 1m sześciennego świeżego, wilgotnego i średnio ubitego obornika to 0,8 ton.
Wysokość składowania pryzmy obornika na płycie -  ok. 2 m.
Czas magazynowania uzależniony od cyklu zabiegów agrotechnicznych – 6 miesięcy.

Wymagana powierzchnia płyty dla 1 DJP z uwzględnieniem 10 proc. rezerwy: (6,25 m sześciennego : 2 m) x 110 proc. = 3,5 m².

Usytuowanie płyty na działce

Przepisy nie określają warunków usytuowania płyty gnojowej w odniesieniu do innych budynków na terenie działki. Powinna jednak wraz z budynkiem inwentarskim tworzyć ciąg technologiczny, co oznacza, że buduje się ją w takim miejscu, aby usuwanie obornika odbywało się wprost na płytę. Dojazd do płyty powinien mieć szerokość min. 3 m. Przy lokalizacji płyty trzeba zachować wymagane prawem budowlanym minimalne odległości od innych obiektów zagrody: studni (kopanej i wierconej) znajdującej na własnej działce, bądź na działce sąsiada – 15 m; otworów okiennych i drzwiowych pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi – 30 m; budynków przetwórstwa rolno-spożywczego i magazynów środków spożywczych – 50 m; granicy działki sąsiedniej – 4 m; silosów na zboże i pasze – 5 m oraz silosów na kiszonki – 10 m.

Wymagania prawne

Płyta obornikowa budowana na terenie działki zagrodowej nie wymaga pozwolenia na budowę. Wymagane jest natomiast zgłoszenie jej budowy we właściwym urzędzie gminy co najmniej 30 dni przed zaplanowanym terminem rozpoczęcia budowy. Do zgłoszenia należy dołączyć projekt, opis sposobu jej wykonania, dowód stwierdzający o prawie do dysponowania terenem działki (wymagania dotyczące zgłoszenia budowy można znaleźć w dziale „Doradca prawny” – menu z lewej strony).

Wykonanie płyty

Płyty gnojowe wykonuje się z betonu. Jest to najlepsza konstrukcja wytrzymująca nie tylko nacisk dużych ilości obornika, ale również ciężkiego sprzętu służącego do załadunku i  wywózki na pole (inne materiały np. tworzywa proponowane przez niektórych „teoretyków” budownictwa nie zdają egzaminu w okresie eksploatacji płyt w warunkach gospodarstwa hodowlanego). Dobrym pomysłem jest budowa dwóch płyt w gospodarstwie: mniejszej - tuż przy budynku inwentarskim (do bieżącego składowania) oraz dużej - w polu, w pobliżu gruntów ornych (do magazynowania obornika w dłuższym okresie). Zmniejsza się w ten sposób ilość przykrych zapachów w zagrodzie oraz poprawia jej wygląd.


Przykład dużej płyty gnojowej zbudowanej w polu - pełni ona dla gospodarstwa rolę głównego magazynu nawozu naturalnego. Obornik z chlewni na bieżąco usuwa się na mniejszą płytę zlokalizowaną w pobliżu budynku inwentarskiego, z której w "wolnych chwilach" przewozi się go na dużą płytę. Ten oryginalny pomysł Józefa Kranza z Kozy Wielkiej w woj. wielkopolskim zdobył nominację do nagrody w I edycji Konkursu EUROZAGRODA. fot. Redakcja

Prawidłowo zbudowana płyta powinna mieć szczelny zbiornik na odcieki. Może on być usytuowany bezpośrednio pod płytą lub obok niej.

Nie ma przepisów określających, jaki powinien być kształt płyty i sposób jej wykonania. Obowiązuje zasada, że ma ona izolować grunt przed przenikaniem odchodów, dlatego ważne jest staranne jej wykonanie. Najmniej skomplikowana jest budowa płyty o kształcie prostokąta.

Przed rozpoczęciem prac budowlanych należy usunąć wierzchnią warstwę ziemi roślinnej tzw. humusu (ok. 30 - 40 cm).

Podsypka
Wykonanie podsypki uzależnione jest od rodzaju gruntu. Jeśli jest to ziemia gliniasta (gromadząca dużo wody), to podczas mrozów ulegnie silnemu wypiętrzeniu. Podsypka na takie podłoże powinna mieć grubość min.30 cm. Tradycyjnie wykonuje się ją z piasku, ale lepszym materiałem jest żwir, ponieważ nie zatrzymuje i nie podciąga wody. Na gruntach piaszczystych, łatwo przepuszczalnych wystarczającą podsypkę zapewni warstwa piasku 15 cm. Aby zapewnić właściwy spadek płyty (niezbędny do spływania wody gnojowej) należy odpowiednio do wielkości płyty wyprofilować spadki już w podsypce, aby nie zużywać zbyt dużo betonu do profilowania płyty.

Podbudowa
Następną warstwą będzie podbudowa z chudego betonu grubości min. 10 cm. Spoiwem może tu być dowolny cement. Proponowany skład 1 metra sześciennego to: cement – 180 kg, piasek – 900 kg, żwir - 1200 kg.

Izolacja
Najtańszą i najprostszą izolacją jest folia polietylenowej grubości co najmniej 0,5 mm. Należy ją kłaść na zakład szerokości min. 20 cm (zakłady łączy się na gorąco). Pasy izolacji rozwija się z rolki bezpośrednio na betonie podkładowym zatartym na gładko. Tak położona izolacja, dociśnięta wierzchnią płytą betonową, wystarczająco zabezpieczy grunt przed odciekami z pryzmy gnoju.

Innym rozwiązaniem jest izolacja w postaci szczelnej powłoki z bitumicznej masy szpachlowej odpornej na odchody zwierzęce ułożonej na odpowiednio przygotowanym betonie (podbudowie). Można również stosować uszczelnienia membraną EPDM (rozwiązanie droższe).
Płyta
Płyta obornikowa przeważnie projektowana jest na grubość 10 lub 15 cm, co jest wystarczające pod względem wytrzymałościowym nawet w wypadku wjechania na nią ciągnika. Na izolację wylewana jest płyta betonowa, na której będzie bezpośrednio leżał obornik. Powierzchnia płyty będzie narażona na chemiczne agresywne oddziaływanie gnojowicy. Z tego względu najbardziej odpowiedni będzie cement portlandzki o bardzo dużej odporności na odchody zwierzęce - CEM I 42,5 N–HSR/NA - przeznaczony do budowy związanej z chowem zwierząt.
Zalecana zawartość w 1 m sześciennym mieszanki betonowej to minimum 300 kg, w składzie której jest kruszywo 2350 kg (30-35 proc. piasku, 65-70 proc żwiru) oraz 157 litrów wody (stosunek wody do cementu powinien wynieść jak 55:100).

Spadek
Płytę należy wykonać ze spadkiem około 1 proc. (1 cm na 1 metrze bieżącym), co umożliwi powolny spływ wody gnojowej do zbiornika (większy spadek spowoduje szybsze odcieki i wysychanie obornika). Spadki powinny być wstępnie wyprofilowane już na podsypce. Przy projektowaniu spadków należy wziąć pod uwagę niewielkie wyniesienie płyty ponad poziom terenu, aby uniemożliwić przedostawanie się wód opadowych z gruntu na płytę. W płycie trzeba wykonać dylatacje (za pomocą listew z tworzyw sztucznych wkładanych w świeży beton) o polach do 3 x 3 m. Zapobiegnie się w ten sposób powstawaniu spękań w betonie podczas wiązania oraz później – w okresie eksploatacji..

Szczelność
Beton na podbudowę i płytę powinien mieć konsystencję gęsto-plastyczną, dzięki czemu łatwiej będzie uformować spadki. Szczelność betonu Można zwiększyć przez dodanie do niego specjalnej domieszki (Hydrobet) lub pokrycie jego powierzchni impregnatem (Hydrostop). głęboko wnikającym i trwale zamykającym pory oraz szczeliny

Ścianki
Pełną szczelność płyty gnojowej uzyskuje się przez obudowanie jej obrzeża betonowymi ściankami o wysokości ok. 30 cm, które blokują ewentualne odcieki na zewnątrz, ułatwiają formowanie pryzmy a jednocześnie nie utrudniają dostępu do obornika podczas jego załadunku. Budowanie wyższych obrzeży powoduje konieczność stosowania zbrojenia.

Beton świeżo wybudowanej płyty trzeba odpowiednio pielęgnować. Przez pierwszy tydzień po wylaniu należy polewać go wodą utrzymując w ten sposób w stanie wilgotnym. Trzeba też chronić go przed słońcem, które powoduje zbyt szybkie wysychanie. W tym celu można przykrywać go matami słomianymi lub folią.

Gotowe projekty płyt obornikowych można znaleźć w dziale "Bank projektów" - menu z lewej strony.