Gdy kończymy budowę domu nie od razu wolno nam w nim zamieszkać. Podobnie jest z budynkami inwentarskimi i innymi budowlami stawianymi w zagrodzie. O zakończeniu budowy trzeba powiadomić powiatowego inspektora nadzoru budowlanego i uzyskać pozwolenie na użytkowanie.
Do zawiadomienia o zakończeniu budowy oraz do wniosku o pozwolenie na użytkowanie trzeba dołączyć następujące dokumenty:

• oryginał dziennika budowy
• oświadczenie kierownika budowy o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem i warunkami pozwolenia na budowę oraz o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy
• oświadczenie o właściwym zagospodarowaniu terenów przyległych jeżeli eksploatacja wybudowanego obiektu uzależniona jest od ich odpowiedniego zagospodarowania
• protokoły badań i sprawdzeń
• inwentaryzację geodezyjną powykonawczą
• potwierdzenie odbioru wykonanych przyłączy

Jeżeli w ciągu 21 dni od daty doręczenia zawiadomienia o zakończeniu budowy inspektor nadzoru nie zgłosi sprzeciwu, można przystąpić do użytkowania obiektu. Sprzeciw inspektora musi być wyrażony w formie decyzji administracyjnej

Są sytuacje, w których inwestor z góry ( np. w decyzji o pozwoleniu na budowę ) zobowiązany zostaje do uzyskania zgody na użytkowanie budowanego obiektu. Wtedy nie może poprzestać na zgłoszeniu zakończenia budowy, lecz od razu złożyć wniosek o wyrażenie zgody na użytkowanie. Poza tym o zamiarze przystąpienia do użytkowania powinien zawiadomić także Inspekcję Ochrony Środowiska, Państwową Inspekcję Sanitarną, Państwową Inspekcję Pracy i Państwową Straż Pożarną.Organy te zajmują stanowisko w sprawie zgodności wykonania obiektu z projektem budowlanym. Jeżeli w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia takiego stanowiska nie zajmą, przyjmuje się, że nie zgłaszają sprzeciwu lub uwag.

Do zawiadomienia o zakończeniu budowy należy dołączyć stanowiska wymienionych wyżej organów lub oświadczenie o braku uwag z ich strony.

Jeżeli w trakcie budowy dokonywane były zmiany zatwierdzonego wcześniej projektu lub warunków pozwolenia na budowę – do zawiadomienia o zakończeniu budowy należy dołączyć także rysunki odzwierciedlające te zmiany. Oświadczenie kierownika budowy w tej sprawie powinno być potwierdzone przez projektanta budowanego obiektu.

Wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi wezwanie właściwego organu do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli obiektu pod kątem wykonania go zgodnie z ustaleniami i warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę.
Kontrola ta obejmuje sprawdzenie zgodności obiektu z projektem zagospodarowania działki lub terenu oraz jego zgodności z projektem architektoniczno-budowlanym i dotyczy:

• charakterystycznych parametrów technicznych budowli - powierzchni zabudowy, kubatury, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji
• wykonania widocznych elementów nośnych układu konstrukcyjnego
• geometrii dachu (kąta jego nachylenia, wysokości kalenicy i układu połaci dachowych
• wykonania urządzeń budowlanych
• zasadniczych elementów wyposażenia budowlano-instalacyjnego zapewniających użytkowanie budynku zgodnie z przeznaczeniem
• zapewnienia warunków niezbędnych do korzystania z tego obiektu przez osoby niepełnosprawne (tylko w przypadku wielorodzinnych budynków mieszkalnych i obiektów użyteczności publicznej)

W trakcie takiej kontroli sprawdza się, czy do budowy użyto materiałów zapewniających bezpieczeństwo konstrukcji obiektu oraz bezpieczeństwo pożarowe. Inspektorzy oceniają również, czy uporządkowany został teren budowy. Kontrolę przeprowadza się przed upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku – inwestor musi zostać zawiadomiony o niej 7 dni wcześniej, ponieważ ma obowiązek w niej uczestniczyć. Z kontroli sporządza się protokół. Jeden egzemplarz protokołu inwestor przechowuje przez cały okres istnienia obiektu.

W przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem obowiązujących przepisów (brak zawiadomienia lub pozwolenia na użytkowanie) inspektor nadzoru budowlanego wymierza karę pieniężną, której wysokość wynosi dziesięciokrotność podstawowej stawki wyliczonej na podstawie obowiązujących przepisów.

Tak więc dopiero po stwierdzeniu, że wybudowany obiekt spełnia warunki określone w pozwoleniu na budowę, organ administracji budowlanej wydaje pozwolenie na jego użytkowanie.